Żabka jest jednym z najciekawszych miejsc do obserwowania systemu kaucyjnego. Nie dlatego, że ma największe sklepy, ale dlatego, że jest blisko ludzi. Według Rafała Skawskiego w sieci działa ponad 12 tys. punktów zbiórki, a blisko 18 mln konsumentów mieszka w promieniu 500 metrów od sklepów Żabka. To oznacza, że dla wielu osób zwrot butelki lub puszki nie jest osobną wyprawą, tylko czymś, co można zrobić po drodze: przy zakupie wody, kawy, pieczywa albo obiadu do pracy.
I właśnie tu jest sedno. System kaucyjny wygra wtedy, kiedy nie będzie wymagał od ludzi planowania, tłumaczenia i kombinowania. Ma działać tak zwyczajnie, jak szybkie zakupy za rogiem.
Ponad 102,5 mln opakowań. Żabka pokazuje skalę
Z rozmowy Forsal.pl z przedstawicielem Grupy Żabka wynika, że sieć zebrała od początku roku ponad 102,5 mln opakowań. Wcześniej, w testach i pilotażach uruchomionych w 2024 r., zebrano ponad 82 tony butelek PET i prawie 37 ton puszek. Łącznie w pilotażach klienci zwrócili około 18 mln opakowań.
To ważne liczby, bo pokazują jedną rzecz: jeżeli punkt zwrotu jest blisko, a procedura jest prosta, klienci szybko uczą się nowego nawyku. Skawski podkreśla w wywiadzie, że o sukcesie systemu decydują przede wszystkim wygoda klienta oraz sprawne włączenie zwrotów w codzienną pracę sklepów.
Co można oddać w Żabce?
W Żabce można oddawać opakowania objęte systemem kaucyjnym. Chodzi przede wszystkim o:
- butelki PET po napojach o pojemności do 3 litrów,
- puszki metalowe o pojemności do 1 litra,
- opakowania oznaczone logo systemu kaucyjnego.
Co ważne, nie muszą to być produkty kupione w Żabce. Sklep może przyjąć także opakowanie po napoju kupionym gdzie indziej, o ile spełnia warunki systemu.
To bardzo istotne z punktu widzenia klienta. System kaucyjny nie ma być programem lojalnościowym jednej sieci. Ma być rozwiązaniem powszechnym: kupujesz napój tu, oddajesz opakowanie tam, gdzie masz najwygodniej.
Kiedy sklep albo automat może odmówić przyjęcia opakowania?
Tu zaczynają się szczegóły, które dla klientów są najważniejsze. Żabka przyjmie opakowanie, jeżeli jest:
- puste,
- czyste,
- niezgniecione i nieuszkodzone,
- z czytelną etykietą,
- z czytelnym kodem kreskowym,
- oznaczone logo systemu kaucyjnego.
W przypadku butelek PET przyjmowane są butelki przezroczyste: bezbarwne, niebieskie albo zielone. Mogą być z nakrętką lub bez nakrętki.
Problem może pojawić się wtedy, gdy butelka lub puszka jest mocno zgnieciona albo etykieta jest tak uszkodzona, że urządzenie lub sprzedawca nie mogą zidentyfikować opakowania. Najprostsza zasada dla klientów jest więc taka: nie zgniataj opakowania, nie zrywaj etykiety, opróżnij je przed zwrotem.
Gotówka albo voucher. Jak wygląda zwrot?
W Żabce zwrot może nastąpić bezpośrednio przy kasie albo przez automat lub półautomat. Jeżeli klient oddaje opakowanie w automacie, otrzymuje voucher kaucyjny. Taki voucher można następnie zrealizować przy kasie: odebrać pieniądze albo pomniejszyć wartość zakupów.
Ważne: sam zwrot opakowania nie wymaga robienia zakupów. Zakupy są potrzebne tylko wtedy, gdy klient chce użyć wartości vouchera do obniżenia rachunku.
Z wywiadu wynika też, że voucher kaucyjny jest ważny przez 30 dni i można go wykorzystać w sklepie, w którym został wydrukowany.
Automat, półautomat albo kasjer. Zwrot nie powinien kończyć się na awarii
Żabka stosuje kilka rozwiązań. W zależności od wyposażenia danego sklepu opakowanie można oddać:
- bezpośrednio u kasjera,
- w półautomacie znajdującym się w sklepie,
- w automacie ustawionym wewnątrz placówki.
To ważne, bo system kaucyjny nie może opierać się wyłącznie na automatach. Przy dużej skali zawsze zdarzą się awarie, przepełnienia albo lokalne problemy. Z rozmowy wynika, że w razie trudności z urządzeniem możliwa jest obsługa zwrotu przy kasie.
To powinien być standard całego systemu: jeżeli automat nie działa, klient nie może zostać sam z workiem butelek i poczuciem, że „system znowu nie działa”.
Czy system kaucyjny tworzy kolejki?
To jedno z najczęstszych pytań przeciwników systemu. Żabka przyznaje, że wdrożenie systemu kaucyjnego było jedną z największych zmian operacyjnych w handlu detalicznym w ostatnich latach. Pojawiły się nowe obowiązki: obsługa zwrotów, organizacja miejsca, logistyka odbioru opakowań.
Jednocześnie według przedstawiciela sieci spiętrzenia zdarzają się sporadycznie, głównie lokalnie i czasowo, w punktach o bardzo dużym ruchu. W sieci działa obecnie ponad 4,5 tys. koszy półautomatycznych, a procedury zwrotu stały się częścią codziennej pracy sklepów.
To pokazuje, że system kaucyjny nie jest magiczny. Trzeba go zorganizować. Ale dobrze zorganizowany nie musi paraliżować sklepu.
Dla sklepów to dodatkowa praca. Dla klientów – kolejny powód, żeby wejść po drodze
System kaucyjny oznacza dla sklepów dodatkowe obowiązki. Trzeba przechowywać opakowania, dbać o porządek, obsługiwać klientów, reagować na problemy i organizować odbiór zebranych surowców.
Ale z rozmowy Forsal.pl wynika też druga strona: zwroty zwiększają częstotliwość kontaktów klientów ze sklepami i coraz częściej stają się naturalnym elementem codziennych zakupów. Według Rafała Skawskiego praktycznie wszystkie sklepy Żabka przystąpiły do programu, co ma pokazywać, że franczyzobiorcy widzą w nim wartość.
To ważny argument w debacie o systemie kaucyjnym. Sklep nie jest tylko „miejscem, które musi przyjąć butelkę”. Może stać się lokalnym punktem codziennego obiegu opakowań — blisko domu, pracy, szkoły i przystanku.
Co dalej dzieje się z butelkami i puszkami?
Opakowania zebrane w Żabce są selekcjonowane już na etapie zwrotu. Automaty i obsługa sklepu sprawdzają m.in. rodzaj materiału, kształt i kod kreskowy. Dzięki temu do dalszego procesu trafia czystszy strumień surowców niż w tradycyjnej zbiórce odpadów.
Następnie opakowania są pakowane w dedykowane worki, odbierane przez operatora systemu i transportowane do punktów przeliczeniowych. Tam przechodzą dodatkową weryfikację i są przygotowywane do recyklingu. Potem trafiają do wyspecjalizowanych zakładów zajmujących się poszczególnymi frakcjami, m.in. PET i aluminium.
To właśnie dlatego system kaucyjny ma przewagę nad zwykłym koszem na odpady. Nie chodzi tylko o to, żeby „gdzieś” wyrzucić butelkę. Chodzi o to, żeby odzyskać czysty surowiec, który może realnie wrócić do obiegu.
Najważniejsza lekcja z Żabki: system kaucyjny musi być prosty
Wywiad z przedstawicielem Żabki dobrze pokazuje, gdzie rozstrzygnie się przyszłość systemu kaucyjnego w Polsce. Nie w hasłach. Nie w sporach o to, czy Polacy „dadzą radę”. Tylko w codziennej wygodzie.
Klient musi wiedzieć:
- co może oddać,
- gdzie może oddać,
- czy musi zrobić zakupy,
- dlaczego automat czasem odrzuca opakowanie,
- co zrobić, gdy automat nie działa.
Jeśli te odpowiedzi są proste, system działa. Jeśli są niejasne, rośnie frustracja. Żabka pokazuje, że system kaucyjny może wejść w zwykły rytm dnia. Butelka po wodzie, puszka po napoju, szybki zwrot przy okazji zakupów. Bez wielkiej filozofii. I właśnie o to chodzi.